Zarządzanie zaufaniem w organizacjach wirtualnych
Polski czytelnik tej książki może być zdziwiony sformułowaniem, jakiego użyto w tytule. Zaufanie bowiem, rozumiane jako”…swoisty apel do dobrej woli drugiej strony oparty na „bezinteresownym zaangażowaniu”(s.13) łączymy raczej z psychologią niż z naukami zarządzania. Okazuje się to jednak niesłuszne w tym sensie, że współczesne zarządzanie wchłania i wykorzystuje nauki i dyscypliny wiedzy kształtujące i warunkujące efektywność działania człowieka. Nas interesuje efektywność i skuteczność działania człowieka prowadzącego działalność gospodarczą i człowieka zarządzającego. Autorzy odnoszą zaufanie do zarządzania: „Budowanie zaufania to rodzaj strategii zarządzania, albowiem jest mocno zorientowane nie tylko na teraźniejszość, ale przede wszystkim na przyszłą współpracę”(s.102). Zaufanie, a konkretnie zaufanie w jego „użyteczności składowej”(s.14) bierze się z etyki, a konkretnie z etyki gospodarowania czy etyki biznesu. Etyka biznesu jest filozoficzną refleksją nad etosem ludzi biznesu (s.14) i ze względu zgoła praktycznych musi być uwzględniana w zarządzaniu. Dla autorów tej książki etyka i zaufanie nie pozostają w obszarze teorii czy nieuchwytności i namierzalności wartości religijnych, ale są kategoriami współtworzącymi pojęcia ekonomiczne, jak kreacja kapitału społecznego, przedsiębiorczość, marketing, wreszcie samo zarządzanie i systemy informacyjne. Za bardzo interesująca należy uznać tabelę 1.1, wskazującą , jak wiele dyscyplin naukowych dało wkład w konceptualizację pojęcia „zaufanie”.
Rozdział 1 – „Podstawy teoretyczne zarządzania zaufaniem”, rozpoczynający się od bardzo „miękkich” elementów filozoficznej dyskusji nad źródłami zaufania w zarządzaniu, kończy metodyką pomiaru kategorii zaufania i ma niemal techniczny charakter. Nie jest to jednak bynajmniej zamknięta kwestia. Autorzy zwracają uwagę, że pomiar zaufania (mimo bardzo ścisłego brzmienia tego sformułowania) wymaga badań, dalszego wsparcia teoretycznego i wersyfikacji empirycznej.
Rozdział 2 – „Główne aspekty budowania systemów zaufania” dotyczy zarządzania zaufaniem począwszy od zasad jego kreowania, poprzez problematykę relacji między liderem a pracownikiem do budowania zaufania w relacjach przedsiębiorstwo – klient i relacjach między przedsiębiorstwami.
Rozdział 3, stanowiący wykład o organizacji wirtualnej i zarządzaniu tą organizacją, zakończony jest paragrafem 3.4”Zaufanie podstawowym czynnikiem funkcjonowania organizacji wirtualnej”. W paragrafie tym dowodzi się, dlaczego bez kluczowego czynnika, jakim jest zaufanie, organizacja wirtualna nie będzie ani efektywna, ani szybka. Przy obniżonym stopniu zaufania ryzyko i niepewność mogą podważyć samą istotę przewag, jakimi dysponuje organizacja wirtualna.
Jednorodny i konsekwentny tok wykładu charakteryzujący rozdziały 1,2,i 3 uległ zakłóceniu w przypadku rozdziału 4. Przykłady organizacji wirtualnych, w których oparto zarządzanie na zaufaniu, a więc World CUP USA, Surrey Policy, jednostki sektora publicznego USA , studia „na odległość” Politechniki Warszawskiej oraz Al.- Kaida stanowią trzon tego rozdziału i będą na pewno studiowane przez czytelników z ogromnym zainteresowaniem. Co więcej, czytelnicy na pewno odczują niedosyt tych przykładów. Z kolei paragraf 4.2 – „Budowanie zaufania w organizacjach wirtualnych i procesach podejmowania decyzji” można odebrać jako kontynuację rozdziału 2 o głównych aspektach budowania systemów zaufania. Paragraf 4.4 „Empiryczna weryfikacja przydatności mechanizmu zaufania” zasługuje – ze względu na wagę problemu – na osobny rozdział. Chodzi tu bowiem o to, że autorzy podjęli trud zbadania aktualnego stanu zarządzania zaufaniem w polskich przedsiębiorstwach i przeprowadzili badania(które określili jako badania wstępne)w 500 polskich firmach.
Ta niejednorodność rozdziału 4 nie zagroziła bynajmniej koncepcji całości. Autorzy napisali pierwszą książkę na ten temat w Polsce i sami decydowali, co uważają za sprawy pierwszej wagi, a które problemy wymagają dalszych badań i rozwinięcia w przyszłości.
W książce można wyodrębnić dwa podstawowe wątki, stanowiące o jej wysokiej wartości merytorycznej. Pierwszy można określić jako teorię i praktykę i zarządzania zaufaniem w biznesie. Wydaje się, że nadal jest to bardzo inspirujące pole dyskusji zarówno dla etyków formułujących swoje tezy pod adresem biznesu, jak i dla badaczy zarządzania i biznesu dążących do dookreślenia kwestii etycznych. Drugi wątek to szczegółowy problem zaufania w organizacjach wirtualnych. Jak wspomniano wyżej, w niniejszej recenzji jest to wątek o wysokim stopniu dysertabilności.
Lektura tej wyjątkowej książki zmusza do pogłębionej refleksji nie tylko nad samą rolą zaufania w zarządzaniu, ale nad źródłami i motywacjami naszych działań, a nawet nad postawami nas samych jako menadżerów i przedsiębiorców. Co ważniejsze, refleksja ta jest skonfrontowana z realnymi możliwościami kwalifikacji i oceny tych zjawisk.